Dünya Genelinde Deniz Yakıtı Kullanım Kuralları: ECA Bölgeleri ve %0,10 Kükürt Sınırı

MARPOL Annex VI, IMO 2020, ECA Bölgeleri ve Gemiler İçin Yakıt Kullanım Zorunlulukları

Denizcilik sektöründe kullanılan yakıtlar yalnızca geminin makine performansı açısından değil, aynı zamanda uluslararası çevre mevzuatı, gemi emisyonları ve liman/ülke kuralları açısından da büyük önem taşımaktadır.

Özellikle son yıllarda gemi yakıtlarında bulunan kükürt miktarına yönelik ciddi sınırlamalar getirilmiş ve bazı deniz bölgelerinde dünya genelindeki standartlardan çok daha düşük kükürt oranına sahip yakıtların kullanılması zorunlu hale gelmiştir.

Bu nedenle bir geminin hangi yakıtı kullanabileceği yalnızca geminin bayrağına veya makine tipine göre değil;

• Geminin bulunduğu coğrafi bölgeye,
• MARPOL Annex VI kapsamındaki ECA durumuna,
• Liman devletinin yerel mevzuatına,
• Geminin teknik donanımına,
• Kullanılan yakıtın kükürt oranına,
• Scrubber/EGCS gibi eşdeğer sistemlerin bulunup bulunmadığına

göre değişebilmektedir.

Bu yazımızda dünya genelindeki deniz yakıtı kullanım kurallarını, kükürt sınırlarını, ECA bölgelerini, yakıt değişim prosedürlerini ve gemilerin dikkat etmesi gereken resmi gereklilikleri ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.

---

1. Deniz Yakıtlarında Neden Kısıtlama Getiriliyor?

Gemi makinelerinde kullanılan fuel oil'in içerisinde bulunan kükürt, yanma sırasında sülfür oksitler (SOx) oluşturur.

SOx emisyonları;

• Hava kirliliğine,
• Asit yağmurlarına,
• Partikül madde oluşumuna,
• Kıyı bölgelerinde hava kalitesinin bozulmasına

katkıda bulunabilmektedir.

Bu nedenle Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), gemilerden kaynaklanan hava kirliliğini azaltmak amacıyla MARPOL Annex VI kapsamında gemi yakıtlarının kükürt içeriğine sınırlar getirmiştir.

IMO'nun Regulation 14 düzenlemesi kapsamında kükürt sınırı iki temel seviyede uygulanmaktadır:

ECA dışında: maksimum %0,50 m/m

SOx ECA içinde: maksimum %0,10 m/m

Bu sınırlar yakıtın kütlece kükürt oranını ifade etmektedir.

---

2. IMO 2020 Nedir?

Denizcilik sektöründe "IMO 2020" olarak bilinen düzenleme, MARPOL Annex VI kapsamında küresel deniz yakıtı kükürt sınırının ciddi şekilde düşürülmesini ifade etmektedir.

1 Ocak 2020 tarihinden itibaren, SOx ECA dışında kullanılan gemi yakıtlarında maksimum kükürt oranı %3,50'den %0,50'ye düşürülmüştür.

Başka bir ifadeyle gemiler, genel olarak dünya denizlerinde %0,50'den fazla kükürt içeren yakıtı kullanamaz.

ECA olarak belirlenmiş bölgelerde ise daha sıkı olan %0,10 sınırı uygulanmaktadır.

---

3. ECA Nedir?

ECA – Emission Control Area, gemilerden kaynaklanan belirli hava kirleticilerin daha sıkı şekilde kontrol edildiği özel deniz alanıdır.

MARPOL Annex VI kapsamında ECA'lar özellikle;

• SOx,
• NOx,
• Partikül madde

emisyonlarının azaltılması amacıyla oluşturulabilmektedir.

Bir geminin ECA'ya girmesi, normal deniz seyrinden farklı bir yakıt/emisyon yönetimi gerektirebilir.

Özellikle SOx açısından ECA içerisinde kullanılan yakıtın kükürt oranı %0,10 m/m değerini aşmamalıdır.

---

4. Dünya Genelindeki Başlıca SOx ECA Bölgeleri

2026 itibarıyla IMO MARPOL Annex VI kapsamında SOx ve partikül madde kontrolü bakımından başlıca ECA bölgeleri şunlardır:

Baltık Denizi

Baltic Sea Area, MARPOL kapsamında SOx ECA olarak belirlenmiştir. Baltık Denizi'nde faaliyet gösteren gemiler için yakıt kükürt sınırı %0,10 m/m seviyesindedir.

Kuzey Denizi

North Sea Area da SOx ECA kapsamındadır. Bu alan; Kuzey Denizi'nin yanı sıra ilgili tanım kapsamında Skagerrak ve İngiliz Kanalı'nın belirli bölümlerini de kapsar. Gemiler bu bölgede %0,10 m/m maksimum kükürt içeren yakıt kullanmalıdır.

Kuzey Amerika ECA

North American Emission Control Area, ABD ve Kanada kıyılarındaki belirli deniz alanlarını kapsamaktadır. Bu ECA 1 Ağustos 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir ve SOx açısından yakıt sınırı %0,10 seviyesindedir.

Amerika Birleşik Devletleri Karayip Denizi ECA

United States Caribbean Sea ECA, Puerto Rico ve U.S. Virgin Islands çevresindeki belirlenmiş deniz alanlarını kapsamaktadır. Bu bölge 1 Ocak 2014 tarihinde yürürlüğe girmiştir ve SOx açısından %0,10 maksimum kükürt sınırı uygulanmaktadır.

---

5. Akdeniz'de Yakıt Kullanım Kuralı Değişti

Akdeniz, Türkiye'deki gemiler açısından özellikle önem taşıyan bölgelerden biridir.

1 Mayıs 2025 itibarıyla Akdeniz Denizi, MARPOL Annex VI kapsamında SOx Emission Control Area haline gelmiştir.

Bunun sonucunda Akdeniz'de kullanılan gemi yakıtlarında maksimum kükürt oranı %0,10 olarak uygulanmaya başlamıştır.

Daha önce küresel standart kapsamında geçerli olan %0,50 sınırı, Akdeniz SOx ECA içerisinde yeterli değildir.

Bu değişiklik özellikle Akdeniz'de çalışan kuru yük gemileri, konteyner gemileri, tankerler, Ro-Ro gemileri, yolcu gemileri ve yat/ticari tekneler açısından operasyonel yakıt planlamasının önemini artırmıştır.

---

6. 2026'da Yeni ECA Bölgeleri

Denizcilik sektöründeki ECA sistemi sürekli gelişmektedir.

IMO'nun 2026 yılı bilgilerine göre Kanada Arktik Bölgesi ve Norveç Denizi için yeni ECA düzenlemesi yürürlüğe girmiştir. MARPOL Annex VI değişikliği MEPC.392(82) kapsamında bu alanlar ECA olarak belirlenmiş olup SOx bakımından yakıt kükürt sınırı %0,10 olarak belirlenmiştir.

Kanada Arktik ECA

Kanada'nın Arktik sularını kapsayan yeni ECA, mevcut Kuzey Amerika ECA sistemini kuzeye doğru genişletmektedir.

Norveç Denizi ECA

Norveç Denizi ECA ise Norveç'in EEZ'si, fiyortları ve kıyı sularını kapsayan geniş bir alanı içermektedir.

Bu nedenle özellikle Kuzey Avrupa ve Arktik rotalarda çalışan gemilerin rota planlaması sırasında güncel ECA sınırlarının kontrol edilmesi gerekmektedir.

---

7. Kuzeydoğu Atlantik'te Yeni ECA

IMO'nun 2026 MEPC 84 toplantısında North-East Atlantic bölgesinin ECA olarak belirlenmesine ilişkin MARPOL Annex VI değişikliği kabul edilmiştir.

IMO'nun MEPC karar listesinde MEPC.407(84), Kuzeydoğu Atlantik'in NOx, SOx ve partikül madde açısından ECA olarak belirlenmesini içeren düzenleme olarak yer almaktadır.

Bu gelişme, Avrupa çevresindeki deniz alanlarında düşük emisyonlu yakıt kullanımına yönelik düzenlemelerin ilerleyen yıllarda daha da genişleyebileceğini göstermektedir.

---

8. ECA İçine Girerken Yakıt Değişimi Nasıl Yapılır?

Bir gemi normal bölgede %0,50 kükürt limitine uygun yakıt kullanırken ECA bölgesine girecekse, ECA'ya girmeden önce uygun yakıta geçiş yapmalıdır.

MARPOL Annex VI Regulation 14.6 kapsamında geminin ECA'ya girişinden önce yakıt değişiminin tamamlanmış olması ve gemide yazılı bir fuel change-over prosedürünün bulunması gerekmektedir.

Operasyon sırası şu şekilde planlanabilir:

Açık deniz → %0,50 yakıt → Fuel Change-over → %0,10 yakıt → ECA'ya giriş

Yakıt değişimi ECA sınırından sonra yapılacak şekilde planlanmamalıdır. Aynı şekilde ECA'dan çıkarken de yüksek kükürtlü yakıta geçiş için ECA'dan çıkışın tamamlanması beklenmelidir.

---

9. Fuel Change-over Kayıtları Neden Önemlidir?

Yakıt değişim işlemi yalnızca makine üzerinde gerçekleştirilen teknik bir işlem değildir.

MARPOL gereklilikleri kapsamında yakıt değişim operasyonunun tarihi, saati, geminin pozisyonu ve kullanılan yakıt miktarları gibi bilgilerle kayıt altına alınması gerekir.

Bu kayıtlar Port State Control denetimlerinde önem taşıyabilir.

---

10. Bunker Delivery Note – BDN Nedir?

Bunker Delivery Note (BDN), gemiye teslim edilen yakıtla ilgili önemli bilgileri içeren resmi bunker dokümanıdır.

MARPOL Annex VI kapsamında gemide BDN'lerin tutulması gerekmektedir. IMO'ya göre BDN'nin gemide en az üç yıl süreyle saklanması gerekir. Ayrıca temsilî yakıt numunesinin yakıt büyük ölçüde tüketilene kadar ve en az 12 ay boyunca kontrol altında tutulması gerekmektedir.

---

11. Yakıt Numunesi Neden Alınır?

Bunker operasyonunda alınan temsilî yakıt numunesi, yakıtın MARPOL gerekliliklerine uygunluğunun kontrol edilmesi açısından önemlidir.

IMO'nun yakıt numunesi kılavuzlarına göre numune, bunker teslimatı boyunca sürekli şekilde alınmalı ve temsilî bir numune oluşturulmalıdır. Bu numune daha sonra yakıt kalitesi veya kükürt oranı konusunda ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda önemli bir teknik kayıt niteliği taşıyabilir.

---

12. Gemiler Yalnızca Düşük Kükürtlü Yakıt mı Kullanmak Zorunda?

Her zaman değil.

MARPOL Annex VI kapsamında gemilerin emisyon gerekliliklerini karşılamak için yalnızca düşük kükürtlü yakıt kullanması zorunlu tek yöntem değildir.

Bir gemi, uygun şekilde onaylanmış bir Exhaust Gas Cleaning System – EGCS (scrubber) kullanarak eşdeğer emisyon azaltımı sağlayabilir.

Ancak önemli bir ayrım bulunmaktadır: Scrubber bulunması, geminin her bölgede her tür yakıtı hiçbir kısıtlama olmadan kullanabileceği anlamına gelmez. Ayrıca bazı liman ve ülkelerde scrubber sistemlerinin özellikle open-loop çalışma şekline ilişkin yerel kısıtlamalar bulunabilir.

---

13. Deniz Yakıtı Türleri Nelerdir?

HFO – Heavy Fuel Oil

Geleneksel olarak büyük gemilerde kullanılan yüksek viskoziteli residual yakıt türüdür. Ancak yüksek kükürt içeren HFO'nun MARPOL limitleri kapsamında doğrudan kullanımı sınırlandırılmıştır.

VLSFO – Very Low Sulphur Fuel Oil

Kükürt oranı genellikle küresel %0,50 sınırına uygun olacak şekilde tedarik edilen düşük kükürtlü fuel oil grubudur. IMO 2020 sonrasında dünya ticaret filosunda yaygın şekilde kullanılmaya başlanmıştır.

ULSFO / ECA Fuel

ECA bölgelerinde %0,10 kükürt sınırını karşılayacak düşük kükürtlü yakıtlar kullanılabilir.

MGO – Marine Gas Oil

Distilat karakterli deniz yakıtıdır ve düşük kükürt gerekliliklerinin bulunduğu operasyonlarda yaygın şekilde kullanılabilir.

MDO – Marine Diesel Oil

Deniz dizel yakıtı olarak kullanılan distilat/karışım yakıt grubudur.

LNG, Methanol ve Diğer Alternatif Yakıtlar

Denizcilik sektörü yalnızca petrol bazlı yakıtlara bağlı kalmayan bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. LNG, metanol, biyoyakıtlar, sentetik yakıtlar, hidrojen ve amonyak gibi alternatif yakıtlar üzerinde de çalışmalar yürütülmektedir.

---

14. Amerika Birleşik Devletleri ve California'da Ek Yakıt Kuralları

California Air Resources Board (CARB), California suları ve kıyı çizgisinden itibaren 24 deniz mili içerisinde faaliyet gösteren ocean-going vessels için özel yakıt kuralları uygulamaktadır.

CARB kaynaklarında düzenlenmiş California sularında kullanılan belirli deniz distilat yakıtlarının maksimum kükürt seviyesinin %0,10 olduğu belirtilmektedir.

Bu nedenle California'ya sefer yapan gemiler yalnızca MARPOL Annex VI'ya değil, California'nın kendi yakıt mevzuatına da dikkat etmelidir.

---

15. Hong Kong ve Singapur'da Deniz Yakıtı Kuralları

Hong Kong

Hong Kong Environmental Protection Department tarafından yayımlanan düzenlemelere göre Hong Kong sularındaki gemiler için belirli düşük kükürtlü yakıt kuralları bulunmaktadır. Hong Kong mevzuatında %0,50 veya daha düşük kükürt içeren marine fuel uygun yakıt olarak tanımlanmaktadır.

Singapur

Singapur, dünyanın en önemli bunker merkezlerinden biridir. Singapur Ulaştırma Bakanlığı'nın resmi açıklamasına göre IMO 2020 kapsamındaki %0,50 kükürt sınırı, Singapur'da kayıtlı gemiler ile Singapur sularındaki diğer gemilere uygulanan mevzuata dahil edilmiştir.

---

16. Çin'de Deniz Yakıtı Kısıtlamaları

Çin de belirli deniz ve iç su bölgelerinde gemi emisyon kontrol alanları uygulamaktadır.

Çin Çevre Bakanlığı'nın resmi açıklamalarında belirli coastal emission control areas kapsamında deniz gemilerinin %0,50 veya daha düşük kükürt içeren fuel oil kullanması öngörülmektedir. Ayrıca belirli inland control areas'a giren gemilerin %0,10 veya daha düşük kükürt içeren yakıt kullanması gerektiği belirtilmektedir.

---

17. Avrupa Birliği'nde FuelEU Maritime

Avrupa'da deniz yakıtı mevzuatı son yıllarda daha geniş bir çerçeveye dönüşmüştür. Kükürt sınırlarının yanında artık gemilerin kullandığı enerjinin sera gazı yoğunluğu da düzenlenmektedir.

Regulation (EU) 2023/1805 – FuelEU Maritime, 1 Ocak 2025 itibarıyla uygulanmaya başlamıştır. 5.000 GT üzerindeki ticari gemilerin Avrupa limanlarına uğraması halinde gemide kullanılan enerjinin sera gazı yoğunluğuna ilişkin gereklilikler getirmektedir.

Yıl	GHG yoğunluğu azaltım hedefi
2025	%2
2030	%6
2035	%14,5
2040	%31
2045	%62
2050	%80

Dolayısıyla Avrupa'ya çalışan gemiler açısından gelecekte yalnızca yakıtın kükürt oranı değil, yakıtın yaşam döngüsü bazında sera gazı yoğunluğu da önem kazanacaktır.

---

18. Limanda Karadan Elektrik Kullanımı (OPS)

FuelEU Maritime kapsamında belirli kapsam dahilindeki 5.000 GT üzeri konteyner ve yolcu gemileri için, uygun AB limanlarında yanaşma sırasında karadan elektrik kullanımı (Onshore Power Supply – OPS) veya eşdeğer sıfır emisyonlu teknoloji kullanılması zorunluluğu getirilmektedir.

Bu gereklilik 1 Ocak 2030 itibarıyla AFIR kapsamındaki ilgili AB limanlarında, 1 Ocak 2035 itibarıyla ise OPS altyapısına sahip AB limanlarında uygulanacaktır.

---

19. Gemi Personeli Yakıt Konusunda Nelere Dikkat Etmeli?

Özellikle Chief Engineer, Second Engineer, bunker personeli ve güverte zabitleri açısından aşağıdaki konular önemlidir:

• Geminin bulunduğu bölgenin ECA olup olmadığının kontrol edilmesi,
• ECA sınırlarının voyage plan içerisinde dikkate alınması,
• Yakıt değişim prosedürünün gemide bulunması,
• Fuel change-over işleminin zamanında yapılması,
• Yakıt tanklarının doğru yönetilmesi,
• Farklı yakıtların karışma riskinin kontrol edilmesi,
• BDN'nin kontrol edilmesi,
• Yakıt numunesinin doğru alınması,
• Yakıt numunelerinin saklanması,
• Yakıt değişim kayıtlarının tutulması,
• Yerel liman kurallarının ayrıca kontrol edilmesi.

---

20. Port State Control Denetimlerinde Yakıt Kontrolü

Yakıt kurallarına uyum, Port State Control (PSC) denetimlerinin de önemli konularından biridir.

Denetim sırasında geminin Bunker Delivery Note, fuel samples, fuel change-over records, fuel oil log kayıtları, ECA operasyon prosedürleri, IAPP Certificate ve EGCS/Scrubber belgeleri incelenebilir.

Bu nedenle bunker operasyonunun doğru yapılması kadar doğru kayıt tutulması da önemlidir.

---

21. Gemiler İçin Pratik ECA Yakıt Kontrol Listesi

ECA Öncesi

• ECA sınırı kontrol edildi mi?
• ECA'ya giriş zamanı belirlendi mi?
• Uygun %0,10 yakıt miktarı yeterli mi?
• Fuel change-over prosedürü hazır mı?
• Yakıt tanklarında karışım riski değerlendirildi mi?
• Makine sistemi düşük kükürtlü yakıta uygun şekilde hazırlanmış mı?

ECA İçinde

• Doğru yakıt kullanılıyor mu?
• Fuel change-over tamamlandı mı?
• Gerekli kayıtlar tutuluyor mu?
• Yakıt tüketimi takip ediliyor mu?
• BDN ve numuneler uygun şekilde saklanıyor mu?

ECA'dan Çıkışta

• ECA sınırı geçildi mi?
• Change-over için doğru pozisyon belirlendi mi?
• Tarih/saat/pozisyon kaydı yapıldı mı?

---

22. 2026 İtibarıyla Deniz Yakıtlarında En Önemli Kurallar

Bölge	Kükürt Sınırı
Dünya geneli (MARPOL Annex VI)	%0,50
SOx ECA bölgeleri	%0,10
Akdeniz (1 Mayıs 2025'ten itibaren)	%0,10
Kanada Arktik ve Norveç Denizi	%0,10
Kuzey Amerika ECA	%0,10
ABD Karayipleri ECA	%0,10
California (belirli operasyonlar)	%0,10 + distilat şartı
AB (FuelEU Maritime)	Kükürt + sera gazı yoğunluğu

---

Sonuç: Deniz Yakıtı Kullanımında Bölgeyi Bilmek En Az Yakıtı Bilmek Kadar Önemli

Denizcilikte yakıt kullanımı artık yalnızca geminin motoruna uygun bir yakıt seçmekten ibaret değildir.

Bir geminin nerede olduğu, hangi rotada ilerlediği, hangi ECA'ya girdiği, hangi limana uğradığı, hangi yakıtı kullandığı, yakıtın kükürt oranı, scrubber/EGCS sisteminin bulunup bulunmadığı ve yerel liman kuralları birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle Akdeniz'in 2025 yılında SOx ECA haline gelmesi ve Kanada Arktik Bölgesi ile Norveç Denizi gibi yeni alanların ECA sistemine dahil edilmesi, gemi işletmelerinin ve gemi personelinin rota bazlı yakıt planlamasını daha da önemli hale getirmiştir.

Bu nedenle gemiye bunker yapılmadan veya ECA bölgesine girilmeden önce güncel MARPOL kurallarının ve ilgili kıyı/liman devletinin yerel mevzuatının kontrol edilmesi büyük önem taşımaktadır.

---

Resmî Kaynaklar ve Mevzuat

Bu yazının hazırlanmasında başta aşağıdaki resmi kaynaklardan yararlanılmıştır:

IMO – MARPOL Annex VI Regulation 14: Gemilerde yakıt kükürt sınırları, ECA'lar, fuel change-over ve eşdeğer emisyon azaltma sistemleri.

IMO – Fuel Oil Availability and Quality, Regulation 18: Bunker Delivery Note, yakıt numunesi ve yakıt kalitesi gereklilikleri.

IMO – Emission Control Areas: Baltık, Kuzey Denizi, Kuzey Amerika, ABD Karayipleri ve diğer ECA bölgelerinin resmi tanımları.

IMO – Mediterranean Sea ECA: Akdeniz'de 1 Mayıs 2025 itibarıyla %0,10 kükürt sınırının uygulanması.

IMO – Canadian Arctic & Norwegian Sea ECA: 2026 itibarıyla yeni ECA düzenlemeleri.

European Commission – FuelEU Maritime: AB'de 5.000 GT üzerindeki gemiler için sera gazı yoğunluğu ve gelecekteki OPS gereklilikleri.

U.S. EPA – North American ECA: Kuzey Amerika ECA düzenlemesi.

California Air Resources Board – Ocean-Going Vessel Fuel Regulation: California suları ve 24 deniz mili içerisindeki özel yakıt gereklilikleri.

Hong Kong Environmental Protection Department: Hong Kong sularında gemi yakıtı ve düşük kükürtlü yakıt gereklilikleri.

Singapore Ministry of Transport: Singapur'un IMO 2020 yakıt kükürt sınırlarını ulusal mevzuatına dahil etmesi.

China Ministry of Ecology and Environment: Çin'deki gemi emisyon kontrol bölgeleri ve yakıt kükürt sınırları.